افزایش هزینه‌ حمل‌ونقل کشتی ها در جنگ و تغییر مسیر به دور آفریقا/ تولید صنایع غذایی ۴۰ درصد بیشتر از قبل | تهران رمز ارز

به گزارش اقتصاد آنلاین؛ بعد از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و کاهش تردد در تنگه هرمز شاهد این هستیم که اکثر صنایع به خصوص صنایع غذایی تحت تاثیر این مساله به شدت دچار مشکل شدند و آنطور که گزارش‌ها نشان می‌دهند به نظر می‌رسد با ادامه و طولانی شدن تنش در منطقه خاورمیانه باید منتظر افزایش بیش از پیش هزینه تولید صنایع غذایی در دنیا باشیم.

آنطور که گزارش‌های زیادی از تنگه هرمز بعد از توقف کشتی‌ها در این آبراهه منتشر شده است نشان می‌دهد که در این مسیر مهم و حیاتی حدود یک‌سوم تجارت جهانی مواد اولیه کود‌های شیمیایی و همچنین بخش قابل‌توجهی از غلات و نهاده‌های کشاورزی وارداتی به ایران است.

سال گذشته حدود ۳۰ میلیون تن غلات به منطقه خلیج‌فارس وارد شد

مؤسسه کپلر چندی پیش برآوردی از همین مساله ارائه کرد که نشان می‌داد سال گذشته حدود ۳۰ میلیون تن غلات به منطقه خلیج‌فارس وارد شد که با بسته شدن این آبراه، تجارت دریایی کشور‌های منطقه عملاً متوقف شده است.

تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون تا ۹۰ درصد کاهش یافته است

حال اگر به آمار سازمان کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل رجوع کنیم متوجه خواهیم شد که بعد از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون تا ۹۰ درصد کاهش یافته است.

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و متعاقب آن بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران اگر نگوییم یکی از عمیق‌ترین شوک‌های اقتصادی به صنایع غذایی بازار جهانی را رقم زد بیراهه نگفته‌ایم.

همانطور که مؤسسه کپلر گزارش داد به خوبی مشخص است که این بحران که با قطع تجارت دریایی و توقف صادرات اوره همراه شده، زنجیره تأمین صنایع غذایی از دو مسیر حیاتی تأمین مواد اولیه پلاستیکی برای بسته‌بندی و تأمین نهاده‌های کشاورزی تحت فشار قرار گرفت.

آمار‌ها نشان می‌دهد صنعت غذا پیش از جنگ نیز در شرایط شکننده‌ای قرار داشت و بحران اخیر عملاً وضعیت را از کنترل خارج کرده است.

حال باید به این نکته اشاره دقیق تری داشت که «کود اوره» رایج‌ترین کود نیتروژنی، نقش حیاتی در تولید محصولات کشاورزی و در نهایت صنایع غذایی دارد.

ایران با صادرات قابل توجه کود اوره، چهارمین صادرکننده بزرگ جهان

در تازه‌ترین آمار‌های اعلام شده ایران با صادرات قابل توجه کود اوره، چهارمین صادرکننده بزرگ جهان پس از روسیه، مصر و عربستان است، اما با آغاز جنگ، صادرات کود اوره و تمام محصولات کشاورزی و مواد غذایی از سوی ایران ممنوع شد.

توقف صادرات اوره ممکن است به نفع کشاورزان داخلی به نظر برسد، اما واقعیت پیچیده‌تر است. اوره یک کالای صادراتی مهم است و درآمد‌های ارزی حاصل از آن، برای واردات سایر نهاده‌های کشاورزی استفاده می‌شود. با توقف صادرات، درآمد ارزی کاهش می‌یابد و توان واردات سایر نهاده‌های مورد نیاز کشاورزی کم می‌شود. از طرف دیگر، زنجیره تولید تحت تاثیر قرار می‌گیرد، چون کارخانه‌های تولید اوره با ظرفیت کامل کار نمی‌کنند و احتمال تعطیلی یا کاهش تولید وجود دارد. همچنین قیمت داخلی اوره افزایش می‌یابد، زیرا اگرچه صادرات ممنوع شده، اما هزینه‌های تولید از جمله انرژی افزایش یافته و تولیدکنندگان ممکن است قیمت‌های داخلی را نیز کمی بالا ببرند، اما قطعا بازار جهانی چالش بیشتری خواهد داشت.

برخی از کارشناسان و فعالان بازار صنایع غذایی بر این باور هستند که توقف تجارت کود اوره شاید پیامد‌های فوری بر صنایع غذایی داشته باشد؛ که نخستین پیامد کمبود مواد اولیه بسته‌بندی است چرا که بخشی از مواد اولیه پلیمری مورد نیاز صنعت بسته‌بندی، به‌ویژه محصولات تخصصی، از طریق واردات تأمین می‌شد و با توقف تجارت، این زنجیره تأمین قطع شده است.

کشتی‌ها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شده‌اند

اما در کنار این مساله، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل را نیز باید به این توقف تجارت اضافه کرد. چرا که شرکت‌های کشتیرانی عمدتا برای عبور از این آبراهه خودداری کرده و بیمه‌گران نیز پوشش ریسک جنگی را لغو کردند، بنابراین کشتی‌ها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شده‌اند که هزینه حمل‌ونقل را به شدت افزایش داد.

صنایع غذایی برای بسته‌بندی محصولات خود به شدت به مواد اولیه پلیمری وابسته هستند. پلی‌پروپیلن که ماده اصلی بسیاری از ظروف و بسته‌بندی‌های غذایی است، حالا با بسته شدن تنگه هرمز و قطع احتمالی واردات برخی مواد تخصصی پلیمری، صنعت بسته‌بندی با دو چالش عمده مواجه شده است؛ کمبود مواد اولیه وارداتی که در که یکی از مسیر‌های تامین آن خاورمیانه است و افزایش قیمت پلیمر‌های به دلیل افزایش تقاضا برای محصولات و همچنین تأثیر افزایش قیمت نفت حداقل ۱۰ درصد رشد پس از بحران بر هزینه‌های تولید داشته است.

طی یک هفته قیمت اوره بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته و به ۶۲۵ دلار در هر تن رسیده است

گزارش‌ها نشان می‌دهد حتی قیمت اوره مصر که یک معیار جهانی است، طی یک هفته بیش از ۲۵ درصد افزایش یافته و به ۶۲۵ دلار در هر تن رسیده است. این افزایش جهانی به ناچار بر قیمت‌های داخلی نیز تأثیر خواهد گذاشت.

قیمت اوره در نیواورلئان طی تنها دو روز ۶۰ تا ۸۰ دلار افزایش یافته و نگرانی از افزایش صد‌ها دلاری در روز‌های آینده وجود دارد. اگرچه شباهت‌هایی با بحران ۲۰۲۲ وجود دارد، اما پیامد‌های بحران کنونی می‌تواند بسیار شدیدتر و گسترده‌تر باشد، به‌ویژه اگر تنگه هرمز بیش از دو هفته مسدود بماند.

صنایع لبنی جزو آسیب‌پذیرترین بخش‌ها هستند، چون وابستگی شدیدی به بسته‌بندی پلاستیکی دارند؛ بطری‌های پلی‌اتیلنی شیر تا نایلون‌های بسته‌بندی ماست و پنیر از بسته بندی پلاستیکی بهره‌مند می‌شوند. کمبود بسته‌بندی منجر به کاهش ماندگاری محصولات و افزایش ضایعات می‌شود و افزایش قیمت مواد اولیه پلیمری مستقیماً قیمت تمام‌شده محصولات لبنی را بالا می‌برد.

صنایع نوشیدنی نیز آسیب‌پذیری بسیار بالایی با توقف صادرات اوره خواهند داشت. چرا که صنایع نوشیدنی کاملاً به بطری‌های PET وابسته هستند.

گزارشی که موسسه کپلر در ژانویه ۲۰۲۶ ارائه کرد نشان داد که بازار PET تحت تأثیر نوسانات قیمت نفت و عرضه قرار دارد. حال با بسته شدن تنگه هرمز و کاهش ۹۰ درصدی تردد کشتی‌ها، قیمت PET افزایش شدیدی یافته و احتمال کمبود بطری برای آبمیوه‌ها، آب‌های معدنی و نوشابه‌ها وجود دارد.

صنایع روغن‌کشی و روغن نباتی نیز آسیب‌پذیری بسیار بالایی با توقف صادرات اوره داشته و دارند. به هر حال وابستگی به واردات دانه‌های روغنی که از مسیر‌های دریایی وارد می‌شوند و هم به دلیل نیاز به بسته‌بندی پلاستیکی می‌تواند صنایع روغن کشی و روغن نباتی را به شدت دچار اختلال کند.

عربستان ۴۰ درصد دانه‌های روغنی خود را از طریق بنادر وارد می‌کند

اگر بخواهیم این واقعه را بیشتر لمس کنیم و آنرا حلاجی کنیم باید گفت که عربستان ۴۰ درصد دانه‌های روغنی خود را از طریق بنادر وارد می‌کند و امارات ۹۰ درصد واردات خود را از جبل‌علی انجام می‌دهد. با مسدود شدن تنگه هرمز، زنجیره تأمین دانه‌های روغنی منطقه مختل خواهد شد.

در نهایت باید پذیرفت که صادرات اوره بر صنایع کنسروی و فرآوری‌شده نیز تاثیر گذاشته و آسیب‌پذیری متوسط تا بالایی خواهد داشت. اگرچه قوطی‌های فلزی کمتر تحت تأثیر بحران پلیمری هستند، اما همچنان به بسته‌بندی ثانویه پلاستیکی نیاز دارند. مهم‌تر اینکه افزایش قیمت مواد اولیه کشاورزی به دلیل کمبود کود، منجر به افزایش قیمت مواد اولیه کنسرو‌ها می‌شود.